Wdrożenie oznacza przejście od programów pilotażowych i projektów regionalnych do stałego rozwiązania systemowego, obejmującego kwalifikację osób z grupy wysokiego ryzyka, niskodawkową tomografię komputerową, standaryzowany opis badania, określoną ścieżkę dalszego postępowania oraz raportowanie danych do płatnika publicznego.
Włączenie screeningu raka płuca do systemu świadczeń finansowanych publicznie ma istotne znaczenie kliniczne i populacyjne. Rak płuca pozostaje jednym z głównych problemów polskiej onkologii, a niekorzystne wyniki leczenia są w dużej mierze związane z rozpoznawaniem choroby w stadium zaawansowanym. Badania przesiewowe umożliwiają wykrycie nowotworu przed wystąpieniem objawów, w okresie, w którym leczenie radykalne jest częściej możliwe.
Znaczenie niskodawkowej tomografii komputerowej
Wcześniejsze próby prowadzenia badań przesiewowych z wykorzystaniem klasycznego zdjęcia rentgenowskiego klatki piersiowej oraz cytologii plwociny nie wykazały oczekiwanego zmniejszenia umieralności. Podstawą współczesnych programów stała się niskodawkowa tomografia komputerowa (NDTK), pozwalająca wykrywać niewielkie guzki płuca przy dawce promieniowania wyraźnie niższej niż w standardowej diagnostycznej tomografii komputerowej klatki piersiowej.
Prawidłowo zorganizowany program nie ogranicza się do wykonania badania obrazowego. Każdy wynik powinien prowadzić do jednoznacznie określonego postępowania: kolejnego badania w rutynowym terminie, wcześniejszej kontroli albo skierowania do pogłębionej diagnostyki. Ważnym elementem programu pozostaje również dostęp do skutecznego leczenia uzależnienia od tytoniu. Połączenie wczesnego wykrywania z ograniczaniem podstawowego czynnika ryzyka zwiększa oczekiwany efekt zdrowotny całej interwencji.
Rozwój polskich doświadczeń od 2008 roku
Polskie doświadczenia w zakresie screeningu raka płuca są rozwijane od 2008 r. Regionalne programy pilotażowe prowadzono między innymi w Gdańsku, Szczecinie, Poznaniu, Warszawie i Zabrzu. Łącznie objęły one niemal 50 tysięcy osób. Raka płuca rozpoznawano u około 1 procenta uczestników, a znaczna część nowotworów była wykrywana we wczesnym stadium, umożliwiającym leczenie radykalne. Programy regionalne dostarczyły praktycznej wiedzy dotyczącej rekrutacji osób z grup wysokiego ryzyka, wykonywania badań NDTK, oceny guzków płuca i organizacji dalszej diagnostyki.
Kolejnym etapem był Ogólnopolski Program Wczesnego Wykrywania Raka Płuca (WWRP). Jego założenia łączyły prewencję wtórną, opartą na wykrywaniu wczesnego raka płuca za pomocą NDTK, z prewencją pierwotną, obejmującą edukację zdrowotną, szkolenie personelu medycznego oraz wsparcie w zaprzestaniu palenia tytoniu. Program stanowił przygotowanie organizacyjne i merytoryczne do rozwiązania możliwego do zastosowania w skali całego kraju.
Dane wysyłającego:
Agata Pustułka
