W dniu 21 maja odbyło się uroczyste nadanie tytułu Doctora Honoris Causa profesor Grażynie Świąteckiej. Z tej okazji profesor Krzysztof S. Gołba wygłosił laudację.
LAUDACJA
ku czci Profesor Grażyny Świąteckiej z okazji nadania tytułu doktora honoris causa Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach
Wasza Magnificencjo,
Wysoki Senacie Śląskiego Uniwersytetu Medycznego,
Dostojni Goście,
Wielce Szanowna Pani Profesor,
Zostałem prawnie powołany przez Senat Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach na promotora postępowania o nadanie tytułu honorowego doktora honoris causa Pani Profesor Grażynie Świąteckiej.
Dzisiejsza uroczystość ma wymiar szczególny. Honorujemy bowiem osobę, której życie zawodowe i osobiste stało się częścią historii polskiej medycyny — osobę, która współtworzyła nowoczesną polską kardiologię, budowała fundamenty elektrofizjologii klinicznej i elektroterapii serca, wychowała pokolenia lekarzy, a jednocześnie przez całe życie pozostała wierna zasadzie, że istotą medycyny jest służba drugiemu człowiekowi.
Mam zaszczyt przedstawić laudację ku czci Pani Profesor - wybitnej lekarki, uczonej, i humanistki, której Śląski Uniwersytet Medyczny nadaje dziś najwyższą godność akademicką.
Pani Profesor należy do najwybitniejszych postaci polskiej kardiologii drugiej połowy XX wieku i początku wieku XXI. Całe Jej życie zawodowe związane było z Gdańskiem, lecz znaczenie Jej dokonań daleko przekroczyło granice jednego miasta, jednej uczelni czy jednej specjalności. Jest się postacią o znaczeniu ogólnopolskim.
Jednak życiorys Pani Profesor jest zarazem historią pokolenia doświadczonego dramatem wojny, zesłania i odbudowy Polski po roku 1945. Urodziła się 27 listopada 1933 roku w Myszyńcu na Kurpiach, jako córka nauczycieli tamtejszej szkoły powszechnej. W latach 1940–1945 została wraz z rodziną deportowana na Syberię. To doświadczenie pozostawiło trwały ślad — ukształtowało niezwykłą odporność psychiczną, dyscyplinę wewnętrzną, a przede wszystkim głęboką empatię wobec cierpienia drugiego człowieka.
Choć dorosłe życie związało Profesor Świątecką z Wybrzeżem, Myszyniec i Kurpiowszczyzna pozostały dla Niej — jak sama mówi — najważniejszym miejscem na ziemi, krainą szczęśliwego dzieciństwa, do której przez dziesięciolecia wracała co roku. W roku 2022 opublikowała książkę „Mój Myszyniec” Za promocję regionu i przywiązanie do swojej małej ojczyzny otrzymała w 2021 roku tytuł Honorowego Obywatela Gminy Myszyniec, pozostając do dziś żywą i czynną ambasadorką dziedzictwa Kurpiów.
Po powrocie do Polski zamieszkała w Sopocie i związała swoje życie z Gdańskiem. Ukończyła studia na Wydziale Lekarskim Akademii Medycznej w Gdańsku i pozostała wierna swojej Alma Mater przez całe życie zawodowe. Już jako młoda lekarka zwracała uwagę niezwykłą pracowitością, intelektualną odwagą oraz rzadkim talentem organizacyjnym.
Była uczennicą profesora Mieczysława Gamskiego — jednej z najwybitniejszych postaci powojennej interny i kardiologii polskiej, wybitnego internisty będącego uosobieniem etosu lekarskiego. W III Klinice Chorób Wewnętrznych Akademii Medycznej w Gdańsku przeszła wszystkie szczeble rozwoju naukowego — od asystenta po profesora zwyczajnego. W tym środowisku dojrzewała szkoła naukowa, z której wyrosła późniejsza II Klinika Chorób Serca utworzona z Oddziału Kadriologicznego, stworzona i kierowana przez Profesor Grażynę Świątecką.
Działalność naukowa Pani Profesor koncentrowała się wokół elektrofizjologii klinicznej: zaburzeń rytmu serca oraz elektroterapii. Dziś są to obszary nowoczesnej kardiologii oczywiste i powszechne — trzeba jednak pamiętać, że Profesor Świątecka należała do pokolenia pionierów, którzy tworzyli tę dziedzinę praktycznie od podstaw. Był to czas, gdy leczenie ciężkich zaburzeń przewodzenia i groźnych arytmii miało ograniczoną skuteczność. Sama opisywała dramatyczne początki tej dziedziny — pierwsze implantacje stymulatorów, ryzyko śródoperacyjne, walkę o życie pacjentów. Bowiem, historia polskiej elektrostymulacji zaczyna się właśnie w Gdańsku: w roku 1963 wykonano tam pierwszy w Polsce zabieg implantacji stymulatora serca.
Jej dorobek naukowy obejmuje ponad 240 publikacji, liczne monografie oraz setki doniesień prezentowanych na kongresach krajowych i zagranicznych. Była redaktorką i współautorką prac poświęconych tak ważnym zagadnieniom, jak kardiologia wieku podeszłego, choroby serca u kobiet w ciąży oraz nagła śmierć sercowa, a także współautorką fundamentalnych standardów Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego dotyczących leczenia zaburzeń rytmu serca oraz elektroterapii.
Profesor Grażyna Świątecka była również wybitnym organizatorem nauki. Zbudowała od podstaw, utworzoną w roku 1992, II Klinikę Chorób Serca Akademii Medycznej w Gdańsku, i kierowała nią aż do przejścia na emeryturę. Klinika, odpowiadająca standardom europejskim i współpracująca z czołowymi ośrodkami w kraju i za granicą, szybko stała się — cytując profesora Leszka Gieca, z kolei twórcę współczesnej kardiologii na Śląsku — wiodącym w Polsce ośrodkiem leczenia zaburzeń rytmu i elektroterapii serca.
Pod Jej kierownictwem powstało środowisko naukowe, z którego wywodzili się późniejsi profesorowie, kierownicy klinik i liderzy polskiej arytmologii. W tym sensie Profesor Świątecka stworzyła prawdziwą szkołę akademicką — opartą na wysokich wymaganiach, odpowiedzialności za chorego i szacunku dla wiedzy. Wielkość nauczyciela akademickiego mierzy się bowiem nie tylko liczbą publikacji, lecz przede wszystkim ludźmi, których potrafił ukształtować.
Niezwykle ważnym osiągnięciem było także stworzenie forum naukowego dla rozwijającej się polskiej arytmologii. Z Jej inicjatywy powstało w 1994 roku czasopismo „Elektrofizjologia i Stymulacja Serca”, organ Sekcji Stymulacji Serca i Elektrofizjologii Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, której przez wiele lat przewodniczyła. W rozwój pisma zaangażowani byli również przedstawiciele śląskiej szkoły kardiologii — profesor Maria Trusz-Gluza oraz profesor Włodzimierz Kargul. Czasopismo to było wtedy dla młodszych kardiologów alternatywą Kardiologii Polskiej. Wraz z rozwojem polskiej kardiologii rozwijało się samo pismo: w 1999 roku przekształcono je w Folia Cardiologica, a w roku 2007 umiędzynarodowiono jako anglojęzyczny Cardiology Journal — dziś uznane czasopismo o zasięgu światowym.
Współpracownicy i uczniowie Profesor Świąteckiej podkreślają Jej niezwykłą kulturę osobistą, dyscyplinę pracy i bezkompromisowość w sprawach jakości leczenia oraz etyki zawodu lekarza. Była wymagająca — przede wszystkim wobec siebie — pozostając zarazem autorytetem, do którego można było zwrócić się po radę nie tylko zawodową, ale i życiową.
Pełny obraz Profesor Grażyny Świąteckiej byłby jednak niepełny, gdybyśmy mówili wyłącznie o osiągnięciach naukowych i klinicznych. Pani Profesor jest bowiem także postacią wyjątkową w historii polskiego życia społecznego.
To dr Grażyna Świątecka — wraz z profesorem Tadeuszem Kielanowskim — była współtwórczynią i praktyczną organizatorką pierwszego w Polsce telefonu zaufania, Gdańskiego Telefonu Zaufania „Anonimowy Przyjaciel”. Od roku 1967 przez dziesięciolecia tworzyła środowisko wolontariuszy niosących pomoc osobom samotnym, cierpiącym i znajdującym się w kryzysie psychicznym, sama pełniąc dyżury i konsultując najtrudniejsze przypadki. Działalność ta była pionierska nie tylko w Polsce, ale w całym bloku Europy Środkowo-Wschodniej. Reprezentowała Polskę w międzynarodowej federacji telefonów zaufania IFOTES, współzałożyła Polskie Towarzystwo Pomocy Telefonicznej, którym kierowała od 1991 roku, a także Polskie Towarzystwo Suicydologiczne. Niemal pół wieku pracy na rzecz ruchu pomocy telefonicznej prowadziła wyłącznie jako wolontariuszka. W czasach, gdy zdrowie psychiczne pozostawało tematem marginalizowanym, rozumiała, że człowiek potrzebuje nie tylko leczenia biologicznego, ale także rozmowy, obecności i nadziei.
Za tę niezwykłą syntezę wielkiej medycyny i głębokiego humanizmu Profesor Grażyna Świątecka była wielokrotnie odznaczana, a w roku 2019 uhonorowano ją najwyższym polskim odznaczeniem państwowym — Orderem Orła Białego. Jak podczas stwierdził ceremonii Prezydent RP Andrzej Duda: Profesor Grażyna Świątecka jest człowiekiem służby drugiemu człowiekowi. Były to słowa niezwykle trafne. Bo rzeczywiście — życie Pani Profesor jest świadectwem służby. Służby nauce. Służby pacjentowi. Służby środowisku akademickiemu. Służby społeczeństwu. Bywa nazywana „człowiekiem instytucją”, trudno bowiem uwierzyć, by jedna osoba mogła ogarnąć tak rozległy zakres zaangażowania.
W historii uniwersytetów są postacie wybitne naukowo; są także ludzie wielcy moralnie. Najrzadziej spotyka się tych, którzy łączą oba te wymiary w sposób naturalny i niewymuszony. Profesor Grażyna Świątecka należy właśnie do tego grona.
Relacje Pani Profesor z katowicką szkołą kardiologiczną były wieloletnie i głębokie. Współpracowała z najwybitniejszymi przedstawicielami śląskiej kardiologii — profesorami Leszkiem Giecem, Marią Trusz-Gluzą i Włodzimierzem Kargulem. Łączyło Ją ze środowiskiem śląskim wspólne budowanie polskiej elektroterapii serca, rozwój arytmologii oraz kształcenie kolejnych pokoleń kardiologów. Nieprzypadkowo zatem honorujemy dzisiaj tytułami Profesorów Honorowych dwoje nestorów śląskiej elektrofizjologii.
Dzisiejsza uroczystość jest więc nie tylko wyrazem najwyższego uznania dla dokonań Profesor Grażyny Świąteckiej. Jest również symbolicznym hołdem składanym całemu pokoleniu lekarzy, którzy po wojnie odbudowywali polską medycynę — często w niezwykle trudnych warunkach, z ogromnym poświęceniem i poczuciem odpowiedzialności.
Wielce Szanowna Pani Profesor,
w imieniu społeczności akademickiej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego pragniemy dziś wyrazić wdzięczność za wszystko, co uczyniła Pani dla polskiej medycyny, dla polskiej kardiologii, dla środowiska akademickiego i dla pacjentów.
Dziękujemy za odwagę pioniera. Za mądrość nauczyciela. Za konsekwencję uczonego. Za wrażliwość lekarza. I za świadectwo życia, które pokazuje, że wielkość medycyny nie polega wyłącznie na postępie technologicznym, lecz przede wszystkim na szacunku dla człowieka.
Magnificencjo, Wysoki Senacie,
Profesor Grażyna Świątecka w pełni zasługuje na najwyższą godność akademicką Śląskiego Uniwersytetu Medycznego. Czynimy to dziś z poczuciem zaszczytu, dumy i głębokiego przekonania, że honorując Profesor Grażynę Świątecką, honorujemy jednocześnie najlepsze tradycje polskiej medycyny i polskiego uniwersytetu.
Prof. Krzysztof S. Gołba
Katowice, 21 maja 2023
Dane wysyłającego:
Patrycja Matusińska
