Od 1 października pacjenci z grupy zwiększonego ryzyka będą mogli skorzystać z bezpłatnych badań przesiewowych w kierunku raka płuca z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK). Tym samym Polska jako trzynasty kraj dołączy do nielicznego grona państw w Europie i na świecie, realizujących program w takiej formie i na taką skalę. W jego uruchomieniu istotną rolę odegrał Śląski Uniwersytet Medyczny, o czym w trakcie ostatniego spotkania z dziennikarzami mówił prof. dr hab. n. med. Mariusz Adamek.
To właśnie nasza Uczelnia, jako jeden z sześciu ośrodków w Polsce, uczestniczyła w realizacji badań pilotażowych, które stały się podstawą do opracowania i wdrożenia ogólnopolskiego programu. Jakie były wyniki tego pilotażu? Kto od 1 października będzie mógł skorzystać z bezpłatnego badania? Dlaczego jego uruchomienie jest tak ważne i co dzieje się po wykryciu podejrzanej zmiany? To tylko niektóre z wielu pytań, na które w trakcie ostatniego spotkania z dziennikarzami odpowiedział prof. dr hab. n. med. Mariusz Adamek, pulmonolog z Katedry i Kliniki Chirurgii Klatki Piersiowej Wydziału Nauk Medycznych w Zabrzu, związany również z Samodzielnym Publicznym Szpitalem Klinicznym Nr 1 im. Prof. Stanisława Szyszko. Temat wprowadzenia programu wczesnego wykrywania raka płuc spotkał się z zainteresowaniem mediów, czego efektem są publikacje, które ukazały się po wydarzeniu.
Zachęcamy do zapoznania się z materiałami:
Materiały informacyjne i audycje poświęcone poruszanym podczas spotkania zagadnieniom pojawiły się także m.in. na antenie RMF FM, Radia ESKA Śląsk, Radia Katowice oraz TOK FM.
Nowe darmowe badania na NFZ. Od października bezpłatna profilaktyka
Program wczesnego wykrywania raka płuca wchodzi na stałe do koszyka profilaktycznych świadczeń gwarantowanych NFZ. Oznacza to zakończenie dotychczasowej formy pilotażowej i przekształcenie programu polityki zdrowotnej w bezpłatne, świadczenie finansowane ze środków publicznych. Rozwiązanie systemowe będzie obejmowało kwalifikację osób z grupy wysokiego ryzyka, niskodawkową tomografię komputerową, standaryzowany opis badania, określoną ścieżkę dalszego postępowania oraz raportowanie danych do płatnika publicznego. Głównym celem programu jest wykrycie raka płuca na tyle wcześnie, aby można było go skutecznie wyleczyć. Badanie NDTK będzie można wykonać w placówkach medycznych w każdym z 16 województw, w tym w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym Nr 1 im. Prof. Stanisława Szyszko Śląskiego Uniwersytetu Medycznego.
– Rak płuca pozostaje jednym z głównych problemów polskiej onkologii. Rokrocznie jest rozpoznawany u 22-23 tys. osób w Polsce, przy czym liczba zgonów z powodu tego nowotworu jest podobna – mówi prof. dr hab. n. med. Mariusz Adamek, pulmonolog związany z Katedrą i Kliniką Chirurgii Klatki Piersiowej Wydziału Nauk Medycznych w Zabrzu, a także z Samodzielnym Publicznym Szpitalem Klinicznym Nr 1 im. Prof. Stanisława Szyszko Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach – Włączenie screeningu raka płuca do systemu świadczeń finansowanych publicznie ma istotne znaczenie kliniczne i populacyjne. To właśnie dzięki badaniom niskodawkową tomografią komputerową jesteśmy w stanie zredukować śmiertelność z powodu raka płuca o kilkadziesiąt procent.
Uzależnienie od nikotyny można porównać z uzależnieniem od heroiny. Co więcej, nikotyna jest uznawana za substancję nawet bardziej podstępną i trudniejszą do porzucenia a prawdopodobieństwo rozwoju uzależnienia po jednokrotnym spróbowaniu tytoniu wynosi około 32%, podczas gdy w przypadku heroiny mówimy o ok. 23% i kokainy ok. 17%. W dymie papierosowym znajduje się ponad 3 tys. substancji toksycznych, z czego około 80 silnie rakotwórczych. W 2029 roku nowotwór złośliwy płuca będzie jednym z najbardziej dominujących nowotworów w Polsce i na świecie. Zgodnie z przewidywaniami najwięcej przypadków pojawi się w województwach mazowieckim i śląskim.
7 sekund. Bez bólu. Bez strachu. Dla zdrowia.
Wcześniejsze próby prowadzenia badań przesiewowych z wykorzystaniem klasycznego zdjęcia rentgenowskiego klatki piersiowej oraz cytologii plwociny nie wykazały oczekiwanego zmniejszenia umieralności. Podstawą współczesnych programów stała się niskodawkowa tomografia komputerowa (NDTK), pozwalająca wykrywać niewielkie guzki płuca przy dawce promieniowania wyraźnie niższej niż w standardowej diagnostycznej tomografii komputerowej klatki piersiowej. Skanowanie klatki piersiowej za pomocą niskodawkowej tomografii komputerowej trwa zaledwie 7 sekund, podczas których pacjent musi jedynie wstrzymać oddech. NDTK to bezbolesne badanie, które stanowi kluczowe narzędzie wczesnego wykrywania raka płuca. Cała wizyta w gabinecie zamyka się zwykle w około 10–15 minutach.
Dla kogo?
Od 1 października 2026 roku z darmowego badania NDTK bez skierowania będą mogli skorzystać pacjenci bez objawów choroby, u których występuje wysokie ryzyko zachorowania na raka płuca. Mowa tutaj szczególnie o osobach:
w wieku 55-74 lata, które:
palą lub paliły papierosy papierosy nałogowo i u których konsumpcja tytoniu jest na poziomie minimum 20 paczkolat (np. 1 paczka dziennie przez 20 lat lub 2 paczki przez 10 lat)
rzuciły palenie nie dawniej niż 15 lat temu
nie mają objawów sugerujących raka płuca
nie chorowały wcześniej na raka płuca
w wieku 50-77 lata z konsumpcją tytoniu większą lub równą 20 paczkolat, okresem abstynencji tytoniowej nie dłuższym niż 15 lat, u których stwierdza się jeden z czynników ryzyka: ekspozycja zawodowa na krzemionkę, beryl, nikiel, chrom, kadm, azbest, związki arsenu, spaliny silników diesla, dym ze spalania węgla kamiennego, sadza, ekspozycja na radon, indywidualna historia zachorowania na raka: przebyty rak płuca, w wywiadzie chłoniak, rak głowy i szyi lub nowotwory zależne od palenia tytoniu, np. rak pęcherza moczowego, rak płuca w wywiadzie u krewnych pierwszego stopnia, historia chorób płuc: przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) lub włóknienie płuc (IPF).
w wieku 50 – 54 lata, które spełniają warunek 20 paczkolat oraz zakończyli leczenie raka płuca dokładnie 5 lat wcześniej.
– Szacuje się, że w Polsce w tym programie powinno wziąć udział 1,9 mln osób – mówi prof. Mariusz Adamek, który dodaje również: – Co ważne, program screeningowy raka płuca wykrywa nie tylko tę chorobę. Warto sobie uświadomić, że jeśli wykonujemy NDTK, czyli niskodawkową tomografią komputerową, klatki piersiowej, uzyskujemy informacje nie tylko o wczesnym raku płuca, lecz także o przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc, chorobie niedokrwiennej serca, śródmiąższowych chorobach płuc, chorobach aorty, osteoporozie, guzach piersi i górnych biegunów nerek. Można powiedzieć, że taki screening to doroczny przegląd stanu zdrowia i jest to olbrzymia wartość dodana do programu wczesnego wykrywania raka płuca.
Polska dołącza do nielicznego grona
Wprowadzenie ogólnopolskiego programu wczesnego wykrywania raka płuca sprawia, że Polska jako trzynasty kraj dołączy do nielicznego grona państw w Europie i na świecie, które oferują swoim obywatelom program badań przesiewowych w kierunku raka płuca. Aktualnie takie badania prowadzone są m.in. w Australii, Stanach Zjednoczonych, Japonii, Chorwacji i Czechach.
Kluczowa rola Śląskiego Uniwersytetu Medycznego
Uczelnia, jako jeden z sześciu ośrodków w Polsce, uczestniczyła w realizacji badań pilotażowych, które stały się podstawą do opracowania i wdrożenia ogólnopolskiego programu. W latach 2020-2023 uczelnia odpowiadała za przeprowadzenie programu badań przesiewowych płuc w trzech województwach – śląskim, dolnośląskim i opolskim. W tym okresie przebadano 3750 mieszkańców i wykonano ponad 7500 tomografii komputerowych. Raka płuc wykryto u 64 pacjentów. Wśród uczestników badania byli także pacjenci z wieloletnią historią palenia – rekordzista wypalał aż 80 papierosów dziennie. To właśnie udział ekspertów Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w analizie doświadczeń pilotażowych, dyskusji nad modelem wdrożenia oraz pracach dotyczących organizacji i finansowania stanowi przykład zaangażowania medycyny akademickiej w kształtowanie rozwiązań systemowych.
Wyniki ogólnopolskiego pilotażu
W sumie, w latach 2020-2023, w ramach pilotażowego ogólnopolskiego Program Wczesnego Wykrywania Raka Płuca za Pomocą Niskodawkowej Tomografii Komputerowej (NDTK), przebadano prawie 20 tysięcy osób z grupy docelowej i wykonano ponad 39 tysięcy badań NDTK. Ocenie i kategoryzacji poddano ponad 13 tysięcy guzków płuca. Wykryto 330 przypadków raka płuca, w tym 219 nowotworów operacyjnych. Szkoleniami objęto blisko 800 przedstawicieli personelu medycznego, a u około 90 procent uczestników części edukacyjnej odnotowano wzrost wiedzy dotyczącej raka płuca. Realizacja programu przypadła częściowo na okres pandemii COVID-19, która utrudniała rekrutację, organizację wizyt i zachowanie ciągłości opieki. Pomimo tych ograniczeń pilotaż dostarczył danych niezbędnych do przygotowania rozwiązania systemowego. Potwierdził wykonalność programu w polskich warunkach oraz potrzebę traktowania screeningu jako pełnego procesu medycznego i organizacyjnego, obejmującego kwalifikację, badanie, opis, przekazanie wyniku, kontrolę, dalszą diagnostykę i ocenę jakości.
Dane wysyłającego:
Dominika Kardynał
