W historii naszej Uczelni jedna z najbardziej fascynujących studenckich pasji wiąże się z działalnością Akademickiego Klubu Płetwonurków (późniejszego: Akademickiego Klubu Podwodnego) „Alga”. Historia tego powstałego w 1971 roku Klubu należy dziś do głęboko zapomnianych kart w dziejach Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, mimo że jego członkowie byli inicjatorami odważnych wypraw, a ich podwodna pasja była godną naśladowania szkołą charakteru.
Kierunek Afryka Północna
Zaledwie kilka miesięcy po założeniu Klubu jego członkowie postanowili zorganizować przedsięwzięcie, które robi wrażenie nawet z perspektywy dzisiejszych czasów. Latem 1972 roku studenci ruszyli bowiem na dwumiesięczną wyprawę nad Morze Śródziemne. Nie była to jednak zwykła wycieczka, lecz międzyuczelniana ekspedycja naukowa, w której realizację zaangażowali się zarówno przyszli lekarze z Klubu „Alga”, jak i studenci z Klubu „Kalmar”, działającego przy Politechnice Śląskiej.
O śmiałych planach uczestników wyprawy pisała m.in. „Trybuna Robotnicza” z czerwca 1972 roku. Celem młodych nurków były południowe wybrzeża Morza Śródziemnego, w tym Algieria. Wyprawa miała ambitny charakter naukowo-badawczy oraz filmowo-fotograficzny: studenci zamierzali dokumentować podwodne życie, kręcić filmy popularyzujące nurkowanie i nawiązać kontakty z algierskimi uczelniami. W planach znalazło się też odwiedzenie miejsc upamiętniających walki polskich żołnierzy z czasów drugiej wojny światowej.
„Trybuna Robotnicza” nr 139, 13 czerwca 1972, s. 3 (Śląska Biblioteka Cyfrowa, publikacja nr 92834).
Jednak tak ambitne plany wymagały bardzo dużych środków finansowych. Jak wynika z odnalezionej w ostatnim czasie w Archiwum Państwowym w Katowicach Uchwały Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z stycznia 1972 roku, studenci otrzymali bardzo wysoką dotację – aż 130 tysięcy złotych (w tym 96 tysięcy na zakup dewiz). Fundusze te pochodziły z rezerwy zasilanej przez wpłaty ze słynnej wówczas śląskiej gry liczbowej „Karolinka”.
Uchwała Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z 20 lipca 1972 (Archiwum Państwowe w Katowicach, sygn. 12/224/0/1.16).
Zimowa szkoła charakterów
Choć Klub rozpoczynał działalność od wód południa Europy, to kolejne pokolenia członków „Algi” udowodniły, że niestraszne im były też zgoła odmienne warunki klimatyczne. Na dowód tego prezentuję unikalne, archiwalne zdjęcie z przełomu 1987 i 1988 roku.
Zajęcia praktyczne członków Klubu „Alga” (zbiory CDDMiF).
Na fotografii widzimy scenę z zimowego obozu szkoleniowego: płetwonurek w pełnym rynsztunku, asekurowany przez kolegów, jest opuszczany do lodowatej wody przez wycięty w lodzie przerębel. Jak wynika z naszych detektywistycznych ustaleń, tym odważnym studentem był student Marek Jasiński – dzisiaj profesor medycyny i wybitny kardiochirurg, wychowanek profesora Stanisława Wosia, który z kolei uczył się od samego profesora Zbigniewa Religi. Nurkowanie podlodowe przy ówczesnych ograniczeniach sprzętowych (na zdjęciu widoczny dwuwężowy automat i klasyczny skafander piankowy), wymagało dyscypliny i odporności na zimno. Niewątpliwie dla przyszłych medyków była to praktyczna lekcja fizjologii nurkowania i badania granic ludzkiego organizmu.
Archiwalny skarbiec Pracowni Historii Medycyny
W uniwersyteckich zakamarkach udało nam się zabezpieczyć dwa kartony oryginalnej, bieżącej dokumentacji Klubu „Alga” z lat 70. i 80. To prawdziwy i niepowtarzalny skarbiec wiedzy na temat działalności tego Klubu.
Przykład stanowi jedno z pism z maja 1986 roku (podpisane przez sekretarza Grzegorza Pojdę), w którym zarząd Klubu zwraca się z prośbą do władz uczelni o zakup nowej, spalinowej sprężarki wysokociśnieniowej. Dotychczasowy sprzęt był już skrajnie wysłużony po – jak zaznaczono w piśmie – „7 latach eksploatacji w trudnych warunkach”. Co ciekawe, studenci wspominali też, że o przydział nowej sprężarki bezskutecznie zabiegali w Przedsiębiorstwie Handlowo-Technicznym „Supon” w Białymstoku aż 3 lata.
Pismo w sprawie sprężarki na potrzeby Klubu „Alga” (zbiory CDDMiF).
Oprócz oficjalnych pism w archiwalnych kartonach znajduje się wiele innych materiałów, np.: imienne książeczki nurków, szczegółowe karty poszczególnych nurkowań, wykazy sprzętu i osobiste zapiski. To bezcenny materiał, który w naszej Pracowni zaczynamy dopiero opracowywać, ale na bieżąco będę dzielił się z Państwem kolejnymi ciekawostkami.
Dzięki odnalezionej dokumentacji i posiadanym wycinkom prasowym udało się częściowo ułożyć ramy historii Klubu „Alga”. Wciąż jednak poszukiwane są wspomnienia członków Klubu, którzy dzięki nim dopowiedzą inne ciekawe informacje, wykraczające poza posiadaną dokumentację archiwalną.
Autor: dr n. hum. Paweł Bojko
Pracownia Historii Medycyny Górnego Śląska
Zakład Antropologii Lekarskiej WNMK
Kontakt z Pracownią:
e-mail: pbojko@sum.edu.pl
tel.: 32-20-88-601
adres: ulica Medyków 4, 40-752 Katowice-Ligota.
