Historia naszej Uczelni to przede wszystkim wybitne postacie kształtujące kolejne pokolenia pracowników służby zdrowia, nie tylko pod względem merytorycznym, ale również etycznym.
Poszukując śladów dawnych inauguracji natrafiłem w zbiorach jednej ze śląskich bibliotek naukowych na grudniowy numer czasopisma „Medycyna Weterynaryjna” z 1962 roku. To właśnie w nim profesor Jerzy Szaflarski – ówczesny prodziekan Wydziału Lekarskiego w Zabrzu oraz późniejszy prorektor do spraw nauki (1965–1968) – opublikował artykuł pt. „Odo Bujwid – pionier polskiej mikrobiologii lekarskiej i weterynaryjnej (1857–1942)”.
Profesor Jerzy Szaflarski – autor wykładu inauguracyjnego z 1962 roku
Strona tytułowa artykułu profesora Jerzego Szaflarskiego
Zbieżność dat oraz tematyki jednoznacznie wskazuje, że publikacja ta jest naukowym zapisem wykładu inauguracyjnego pt. „Odo Bujwid – pionier polskiej mikrobiologii i bojownik medycyny profilaktycznej”, który Profesor wygłosił przed społecznością akademicką ŚAM w Pałacu Młodzieży w Katowicach 2 października 1962 roku. Dzięki temu znalezisku możemy dziś przypomnieć zasady, które przekazywano ówczesnym adeptom medycyny.
Wzór niezłomności i determinacji
Wybór postaci Odo Bujwida na bohatera wykładu inauguracyjnego był ze strony prof. Szaflarskiego głęboko przemyślany. W odnalezionym tekście profesor przedstawił bowiem postać uczonego, który:
pochodził z rodziny dotkniętej represjami po powstaniu styczniowym i jako student, aby opłacić czesne, musiał ciężko pracować fizycznie (m.in. nosząc paczki na dworcu), zaś pierwsze badania prowadził na okazyjnie kupionym mikroskopie;
był obywatelem świata nauki – kształcił się u samych mistrzów, tj. Roberta Kocha w Berlinie oraz Ludwika Pasteura w Paryżu, stając się pierwszym polskim bakteriologiem;
był społecznikiem: walczył o dopuszczenie kobiet na studia uniwersyteckie oraz wierzył w ideę braterstwa narodów (m.in. poprzez popularyzację języka esperanto).
Zasada „Homo res sacra”
Jednak najważniejszym punktem wykładu było przypomnienie łacińskiej maksymy: „Homo res sacra” – człowiek jest rzeczą świętą. Profesor Szaflarski podkreślał, że Odo Bujwid pozostał jej wierny nawet w najmroczniejszych czasach wojny, gdy jako sędziwy już człowiek był przesłuchiwany przez gestapo. Był to jasny przekaz dla ówczesnych studentów medycyny, że w tym zawodzie pacjent i jego godność muszą być zawsze na pierwszym miejscu.
Ponadczasowe przesłanie
Podsumowując postać Odo Bujwida, profesor Szaflarski skierował do studentów słowa, które były puentą wykładu oraz jednocześnie ponadczasową wskazówką życiową i zawodową:
„[…] do historii nauki przeszedł [Odo] Bujwid jako pierwszy bakteriolog polski, a do historii medycyny jako pionier profilaktyki i higieny. Jego życiorys niech będzie dla nas przykładem trudnej drogi lekarza i przykładem jak wiele szlachetności, dobroci, odwagi, zapału, ofiarności, bezinteresowności i wiedzy musi posiadać człowiek chcący nieść wysoko sztandar medycyny. Pamięć o tym wybitnym uczonym, człowieku o niespotykanej zacności, gorącym zwolenniku zbliżenia między narodami niech pozostanie zawsze w naszej pamięci”.
Pełny tekst tego artykułu, odnaleziony i pozyskany w ramach poszerzania naszych zasobów, jest już dostępny dla zainteresowanych w Pracowni Historii Medycyny Górnego Śląska.
Opracował
dr n. hum. Paweł Bojko
Pracownia Historii Medycyny Górnego Śląska
Zakład Antropologii Lekarskiej WNMK
