Profesor Zbigniew Religa podczas wystąpienia w trakcie inauguracji roku akademickiego 2007/2008 (Aula im. prof. Witolda Zahorskiego, 8 października 2007 roku). Fot. Paweł Bojko. Zbiory Pracowni Historii Medycyny Górnego Śląska ŚUM.
W zbiorach Pracowni Historii Medycyny Zakładu Antropologii Lekarskiej znajduje się pamiątka niezwykła. Jest nią zapis na taśmie VHS uroczystości nadania profesorowi Zbigniewowi Relidze tytułu doktora honoris causa ówczesnej Śląskiej Akademii Medycznej. W połowie czerwca minęło właśnie 26 lat od tej podniosłej uroczystości. Oficjalne nagranie z tego wydarzenia zrealizowali Adam Sojka i Jacek Pawlik, natomiast autorem projektu graficznego okładki kasety jest pracownia K. & W. Skrzypek. Ta rocznica to właściwy moment, by powrócić do tego wydarzenia.
Archiwalna taśma VHS z 2000 roku, na której zarejestrowano uroczystość nadania profesorowi Zbigniewowi Relidze tytułu doktora honoris causa ŚAM. Fot. Paweł Bojko. Zbiory Pracowni Historii Medycyny Górnego Śląska ŚUM.
Wyjątkowe zgromadzenie w Sali Sejmu Śląskiego
Uroczystość odbyła się we wtorek 13 czerwca 2000 roku w Sali Sejmu Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach. Oprócz najbliższej rodziny Profesora w ławach Sejmu Śląskiego zasiedli, m.in. przedstawiciele władz państwowych i wojewódzkich oraz świata nauki i kultury, przedstawiciele samorządu lekarskiego i pielęgniarskiego, a także rady wydziałów ówczesnej ŚAM, Senat naszej Uczelni i doktorzy honorowi - Kornel Gibiński, Witold Niepołomski, Zbigniew Herman, Franciszek Kokot i Mieczysław Luciak.
Profesor Zbigniew Religa w otoczeniu najbliższej rodziny podczas uroczystości. Archiwalny wycinek prasowy ze zbiorów Pracowni Historii Medycyny Górnego Śląska ŚUM („Trybuna Śląska”, 2000, nr 138, s. 1, zob. też: Śląska Biblioteka Cyfrowa, nr publikacji 71184).
Dokonania godne kilku życiorysów
Dyplom doktora honoris causa (w wersji polskiej i łacińskiej) nadany profesorowi Zbigniewowi Relidze. Fot. Paweł Bojko. Zbiory Pracowni Historii Medycyny Górnego Śląska ŚUM.
Sylwetkę Honorowego Doktora, którego zasługami można by obdzielić kilka postaci, przedstawił w laudacji promotor - prof. dr hab. Kazimierz Oklek, emerytowany kierownik zabrzańskiej Katedry i Kliniki Ftizjopneumonologii.
Profesor Kazimierz Oklek, promotor przewodu, który w laudacji przybliżył śląskie sukcesy Laureata. Fot. za: CDDMiF.
Profesor Oklek podkreślił szczególnie dokonania Zbigniewa Religi w zakresie kardiochirurgii i transplantologii, datowane od jego przyjazdu na Śląsk w 1984 roku. Już w rok po stworzeniu od podstaw Katedry i Kliniki Kardiochirurgii w Zabrzu profesor Religa rozpoczął - wspólnie z wyszkolonym przez siebie zespołem - realizację programu transplantacji serca. W następnym roku zapoczątkował chirurgiczne leczenie świeżego zawału serca, przeprowadził pierwsze w Polsce operacje przeszczepienia płuc i serca oraz zastosował w praktyce klinicznej sztuczne komory serca i sztuczne serce. W kolejnych latach stworzył pierwszy w Polsce bank zastawek serca oraz podjął operacyjne leczenie przewlekłej zatorowości płucnej, stworzył własny model zastawki biologicznej serca oraz prowadził program budowy pneumatycznego sztucznego serca. To tylko niektóre spośród wymienionych w laudacji osiągnięć profesora Religi, które jak sam podkreślał - nie mogłyby zaistnieć, gdyby przed 16 laty nie przybył na Śląsk.
Profesor Zbigniew Religa podczas jednej z pionierskich operacji. Fot. za: Stanisław Jakubowski / Muzeum w Gliwicach, „Czasypismo” 2017, nr 1, s. 178-184.
Żywy głos ze starej taśmy
Gdy po latach odtwarza się ciągle jeszcze działającą taśmę VHS (od tamtych wydarzeń minęło już ćwierć wieku!), największe wrażenie robi niezwykle osobisty i bardzo emocjonalny wykład Profesora, wygłoszony tuż po odebraniu dyplomu doktora honoris causa. W wykładzie pt. „Śląskie serce” mówił on o swoich związkach ze Śląskiem.
Unikalne kadry z uroczystości (wręczenie tytułu i wykład Profesora), zarejestrowane podczas technicznego odtworzenia archiwalnej taśmy VHS w Pracowni Historii Medycyny Górnego Śląska ŚUM (28 października 2025 r.). Fot. Paweł Bojko.
Największe jednak wrażenie robi ponadczasowe przesłanie, z którym Profesor zwrócił się do wszystkich pragnących osiągnąć sukces. Profesor Religa powiedział:
Jeżeli Ci mówią: ten pomysł jest nic nie wart, tego w naszych warunkach nie da się zrobić; jeżeli Ci mówią: szkoda na to pieniędzy, bo z tego nic nie wyjdzie, lub jeżeli Ci mówią: […] to zwariowany kolejny pomysł bezsensowny, po co on chce to robić, może chce sobie pomnik wystawić? Jeżeli Ci to mówią, a jesteś przekonany, że masz rację, należy, to robić bez względu na to, co o tym słyszysz. I słusznie zrobisz.
Postać i dokonania Zbigniewa Religi najlepiej oddaje poruszający tytuł wspomnienia autorstwa profesora Zbigniewa Nawrata: „I nic by się nie zdarzyło z tych rzeczy, gdyby nie profesor Zbigniew Religa”.
Powyższe wspomnienie zostało opublikowane w „Biuletynie Informacyjnym ŚAM” (2009, nr 3, s. 22-24) obok licznych wspomnień innych współpracowników profesora Religi. Wymowne są już same ich tytuły: „Profesor Zbigniew Religa – mistrz i wizjoner”, „Rzadko mówił: »Tu nic się nie da zrobić«”, „Pacjent stanowił dla niego największą wartość” i „Dziękuję mu za mądrość i życzliwość”. Gorąco zachęcam do lektury tych poruszających tekstów.
Ponadczasowe dziedzictwo
W ten sposób, po 26 latach, archiwalia i stara taśma VHS przypominają nam, iż tamten czerwcowy dzień w Sali Sejmu Śląskiego nie był jedynie formalną uroczystością. Był to moment, w którym nasza Uczelnia uhonorowała Mistrza i Nauczyciela – kogoś, kto swoją postawą udowodnił kolejnym pokoleniom medyków, że wierność własnym zasadom i marzeniom stanowi w nauce wartość najwyższą.
Warszawa, Cmentarz Wojskowy na Powązkach. Monumentalny nagrobek profesora Zbigniewa Religi w Alei Zasłużonych (kwatera: A 29, rząd: Tuje, grób: 23). Pomnik zaprojektowany przez rzeźbiarza Jerzego Kalinę (twórcę m.in. Pomnika Ofiar Katastrofy Smoleńskiej w Warszawie), wykonany przez pracownię Kamieniarstwo Artystyczne Artur Woźnicki. Fot. Kamieniarstwo Artur Woźnicki (woznicki.com.pl) [publikacja za zgodą wykonawcy, więcej zdjęć pomnika pod linkiem].
Jeśli chcieliby Państwo osobiście zapoznać się z oryginalnym zapisem tej wyjątkowej uroczystości sprzed 26 lat lub odkryć inne niezwykłe dokumenty z dziejów naszej Uczelni, serdecznie zapraszamy do odwiedzin. Zbiory naszej Pracowni Historii Medycyny, w tym również kaseta VHS z tej uroczystości, gwarantują Państwu swoistą, niezapomnianą i sentymentalną wycieczkę w przeszłość.
Autor: dr n. hum. Paweł Bojko
Pracownia Historii Medycyny Górnego Śląska
Zakład Antropologii Lekarskiej WNMK
Kontakt z Pracownią:
e-mail: pbojko@sum.edu.pl,
tel.: 32-20-88-601,
adres: ulica Medyków 4, 40-752 Katowice-Ligota.
