Rodzinne korzenie i wojenna szkoła życia
Władysław Nasiłowski urodził się 8 kwietnia 1925 roku w Sosnowcu. Pochodził z patriotycznej rodziny lekarskiej – ojciec, Antoni, był pediatrą i działaczem społecznym. Lata drugiej wojny światowej bardzo doświadczyły Jego rodzinę: w 1940 roku zmarła mu matka, a w 1943 roku brat Mieczysław, który zaraził się durem plamistym, pracując jako sanitariusz na oddziale zakaźnym.
Jako 14-latek musiał przerwać naukę w sosnowieckim Gimnazjum im. Stanisława Staszica. W 1943 roku związał się z konspiracyjną grupą dywersyjną Wolność, Równość, Niepodległość, włączoną później do Armii Krajowej. Uczestniczył w wielu akcjach zbrojnych; kilkakrotnie był zatrzymywany, a przed osadzeniem w obozie ratowała go biegła znajomość języka niemieckiego.
Ten okres życia – zarówno Profesora, jak i całego pokolenia, najlepiej ilustruje fragment Jego wspomnień: „Moje perypetie wojenne tamtego czasu miały oczywiście drugie dno, dno rodzinne. Narażały one całą rodzinę na wielkie niebezpieczeństwo. Niemcy stosowali bowiem bezwzględną odpowiedzialność zbiorową. (…) Ale wówczas – wybór mój i całego naszego pokolenia określony został jednoznacznie – walka o przetrwanie i patriotyzm były nie tylko obowiązkiem, ale koniecznością”.
Za swoje zasługi został odznaczony, m.in. Krzyżem Walecznych.
Architekt polskiej medycyny sądowej
Po wojnie i studiach odbytych w Akademii Medycznej w Poznaniu, los związał go z Katowicami i Śląską Akademią Medyczną. Pracował u boku docenta Tadeusza Pragłowskiego – świadka zbrodni katyńskiej. Od 1975 roku kierował Katedrą i Zakładem Medycyny Sądowej, tworząc jeden z najlepszych ośrodków tego typu w kraju.
Profesor był niekwestionowanym autorytetem w dziedzinie toksykologii alkoholu oraz wybitnym etykiem. Pod pseudonimem „Adalbertus” publikował felietony, w których bronił praw pacjenta i zasad etyki lekarskiej.
Współtwórca struktur „Solidarności” i demokratycznych przemian
Lata osiemdziesiąte i czas narodzin „Solidarności” to drugi kluczowy okres aktywności Profesora. Od pierwszych dni po sierpniu 1980 roku był obecny przy najważniejszych przemianach na naszej Uczelni. Angażował się wszędzie tam, gdzie powstawały nowe struktury związkowe i uczelniane.
Z ogromnym oddaniem brał udział w tworzeniu Statutu ŚAM, regulaminów oraz nowej ustawy o szkolnictwie wyższym. Jego rola polegała nie tylko na pracy merytorycznej, ale także na odważnym przeciwstawianiu się naciskom ówczesnej władzy. Swoją postawą i działalnością wprowadzał poczucie ładu etycznego i prawnego, co budowało Jego autorytet wśród społeczności akademickiej.
Postawa, która nie zna kompromisów
W 1981 roku, w demokratycznych wyborach na naszej Uczelni, został wybrany Dziekanem Wydziału Lekarskiego w Katowicach. Po ogłoszeniu stanu wojennego, wierny swoim zasadom, złożył rezygnację z tej funkcji. Jak sam wspominał po latach: „Wiedziałem na pewno, co to jest patriotyzm i co to jest przyjaźń”.
Biegły w sprawach, o których milczał świat
Okres stanu wojennego stał się dla Profesora, jako wybitnego medyka sądowego, próbą odwagi najwyższej. Orzekał w sprawach o wymiarze politycznym, co wymagało gotowości do poniesienia osobistych konsekwencji w imię obrony prawdy. Wydał opinie w sprawach, dotyczących m.in.:
pacyfikacji kopalni „Wujek”,
śmierci Stanisława Pyjasa,
zamordowanego bł. ks. Jerzego Popiełuszki oraz księży Tadeusza Zaleskiego i Sylwestra Zycha.
Jego naukowa rzetelność sprawiła, że również Kościół katolicki powierzał mu ekspertyzy dla celów beatyfikacyjnych i kościelnych związanych z ekshumacją zwłok, m.in. bp. Adamskiego, ks. Ficka i ks. Blachnickiego.
Ostatnie wyróżnienia i pożegnanie
Śląski Uniwersytet Medyczny w 2011 roku uhonorował Profesora tytułem doktora honoris causa. W 2019 roku Profesor otrzymał także tytuł Lux ex Silesia – wyróżnienie dla tych, którzy swoją działalnością wnoszą trwały wkład w kulturę i naukę Śląska, będąc „światłem” dla regionu.
Podczas uroczystości wręczenia godności doktora honoris causa ŚAM. Profesor Władysław Nasiłowski w towarzystwie promotora profesora Grzegorza Opali (Katowice-Ligota, 2011 r.).
Profesor Władysław Nasiłowski zmarł 8 sierpnia 2022 roku. Cześć Jego pamięci.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Zachęcam też do zapoznania z biografią naukową Profesora w bazie Centrum Dokumentacji Dziejów Medycyny i Farmacji Górnego Śląska: https://katalog.sum.edu.pl/F?func=direct&format=999&doc_number=000003937&local_base=biograf , a także do lektury wspomnień Profesora, wydanych przez Śląską Izbę Lekarską (Władysław Nasiłowski, „Kartki z kalendarza”, Katowice: ŚIL 2020, 225 s.).
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Opracował: dr n. hum. Paweł Bojko
Zakład Antropologii Lekarskiej WNMK
