Logo ŚTJ

W dniach 6-12 marca obchodzony jest Światowy Tydzień Jaskry: Beat Invisible Glaucoma (Pokonaj niewidzialną jaskrę). Jaskra definiowana jest jako grupa chorób neurodegeneracyjnych, których wspólną cechą jest neuropatia nerwu wzrokowego spowodowana uszkodzeniem i postępującym obumieraniem komórek zwojowych siatkówki, będących swoistym łącznikiem pomiędzy fotoreceptorami siatkówki a ośrodkami wzrokowymi w korze mózgowej. Efektem tego uszkodzenia są postępujące ubytki w polu widzenia prowadzące do całkowitej i nieodwracalnej ślepoty.

Światowa Organizacja Zdrowia WHO uznała jaskrę za chorobę społeczną, będącą główną przyczyną nieodwracalnej ślepoty na świecie. Jej bezobjawowy przebieg powoduje, że w chwili rozpoznania jest już zwykle przyczyną znacznego upośledzenia widzenia. „Podstępność” jaskry związana jest przede wszystkim z faktem, że wczesne stadia tej choroby są niezauważalne i prowadzą do powolnej, postępującej utraty obwodowych części pola widzenia. Choroba zaczyna być dostrzegalna w chwili, gdy zawężenie pola widzenia jest na tyle znaczne, że utrudnia codzienne funkcjonowanie pacjentów.

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach aktywnie uczestniczy w procesie poszukiwania możliwości nowych terapii neuroprotekcyjnych w jaskrze. Badania nad zastosowaniem eksperymentalnych terapii komórkowych w neuropatii jaskrowej prowadzone są przez grupę badawczą, reprezentowaną przez dr n. med. Adriana Smędowskiego i dr n. med. Maritę Pietrucha-Dutczak, zatrudnionych w Katedrze i Zakładzie Fizjologii Wydziału Lekarskiego w Katowicach SUM. Prace badawcze kierowane są przez prof. dr hab. n. med. Joannę Lewin-Kowalik, V-ce przewodniczącą Polskiego Towarzystwa Badań Układu Nerwowego, specjalizującą się szczególnie w zagadnieniach neurobiologii regeneracyjnej. Katedra Fizjologii od wielu lat prowadzi badania nad procesami neuroprotekcji i neuroregeneracji w obwodowym i ośrodkowym układzie nerwowym. Bogate doświadczenie w tym temacie zostało wykorzystane w celu zainicjowania badań nad neuroregeneracją komórek zwojowych siatkówki w przewlekłej neuropatii jaskrowej. Wyposażenie Katedry daje możliwość prowadzenia szerokiego panelu badań doświadczalnych, jak również aktywnej współpracy z dwoma śląskimi klinicznymi ośrodkami okulistycznymi – Uniwersyteckim Centrum Okulistyki i Onkologii (kierownik: prof. dr hab. n. med. Ewa Mrukwa-Kominek), Oddziałem Klinicznym Okulistyki Szpitala Kolejowego w Katowicach (kierownik: prof. dr hab. n. med. Edward Wylęgała) oraz z zagranicznymi ośrodkami badawczymi – m. in. Uniwersytetem Wschodniej Finlandii, Uniwersytetem w Helsinkach oraz Królewskim Uniwersytetem w Riyadh w Arabii Saudyjskiej. Wieloośrodkowa współpraca umożliwia stworzenie swoistej sieci badawczej, dającej początek  zarówno badaniom eksperymentalnym jak i klinicznym dotyczących różnych aspektów diagnostyki, patogenezy i leczenia neuropatii jaskrowej, jak również innych problemów okulistycznych.

Szacuje się, że około 70 milionów osób na świecie cierpi z powodu jaskry, co stanowi około 1-2% światowej populacji (stan na rok 2010). Rocznie przybywa około 7,5 mln nowych zachorowań, a całkowita liczba chorych na jaskrę może osiągnąć 76 milionów w 2020 i nawet 112 milionów w 2040 roku. Przyczyną znacznego wzrostu częstości występowania tej choroby jest globalny proces starzenia się społeczeństwa oraz choroby cywilizacyjne – przede wszystkim cukrzyca i choroby sercowo-naczyniowe. Innymi populacyjnymi czynnikami ryzyka są wady refrakcji (zarówno krótkowzroczność jak i nadwzroczność), rodzinne występowanie jaskry (szczególnie u rodzeństwa i rodziców) oraz podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe. W Polsce problem jaskry szacunkowo dotyczy około 700 tysięcy osób, z czego przypuszcza się, że nawet połowa nie wie o swojej chorobie, aczkolwiek dokładne dane epidemiologiczne nie są znane. W populacji europejskiej, około 70% przypadków jaskry jest związanych z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym – najważniejszym, mierzalnym czynnikiem ryzyka. Różnorodne terapie mające na celu obniżanie ciśnienia wewnątrzgałkowego (farmakologicznie bądź chirurgicznie) powodują jedynie opóźnienie progresji choroby, nie chroniąc w wystarczającym stopniu przed utratą wzroku. Na chwilę obecną brak jest skutecznych terapii neuroprotekcyjnych, które można by zastosować u pacjentów cierpiących na to schorzenie. Wciąż ważnym i aktualnym problemem jest więc poszukiwanie efektywnych sposobów umożliwiających zahamowanie obumierania komórek zwojowych siatkówki oraz pobudzenia ich do regeneracji.

/ dr n. med. Adrian Smędowski
Katedra i Zakład Fizjologii Wydział Lekarski w Katowicach SUM/


[Przesłano przez: Agata Kalafarska]